Marzec 1968

Wydarzeniem, które przyczyniło się do „wydarzeń marcowych” była tzw. sprawa „Dziadów” Adama Mickiewicza. Premiera spektaklu, którego reżyserem był Kazimierz Dejmek odbyła się 25 listopada 1967r. Już od samego początku przedstawienie spotkało się z ogromną krytyką Kierownictwa PZPR, która zarzuciła reżyserowi antyrosyjską i antyradziecką inscenizację. W związku z tym Ministerstwo Kultury i Sztuki powiadomiło Dyrekcję Teatru Narodowego, że od 1 lutego 1968r. przedstawienie to zostanie zawieszone. Dnia 30.01.1968r. odbył się ostatni spektakl „Dziadów”, który zgromadził tłumy protestujących przeciwko praktykom cenzorskim. Po przedstawieniu wszyscy ruszyli pod pomnik Mickiewicza, skandując „Wolna sztuka! Wolny teatr!”. Tam w wyniku interwencji milicja zatrzymała 35 osób pod zarzutem „zakłócania porządku publicznego”. Po demonstracji dwaj studenci: Adam Michnik oraz Henryk Szlajfer, poinformowali o jej przebiegu korespondenta francuskiego dziennika „Le Monde”. Decyzją ówczesnego Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, Ci dwaj studenci zostali skreśleni z listy studentów Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Jako powód tej decyzji podano udział w demonstracji 30.01.1968r. Obaj należeli także do tzw. komandosów, czyli grupy zbuntowanej młodzieży, opowiadającej się za rozszerzeniem swobód obywatelskich oraz zniesieniem cenzury.

Te zdarzenia doprowadziły 08.03.1968r. do protestacyjnego wiecu, który odbył się na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego. Zebrani tam studenci domagali się przywrócenia praw studenckich Michnikowi i Szlajferowi. W trakcie tego wiecu wprowadzono do akcji ZOMO. Wielu uczestników zgromadzenia zostało zaatakowanych, poturbowanych, a także pobitych. Wydarzenia z 08.03.1968r. oburzyły środowisko akademickie i stały się powodem wielu ulicznych demonstracji. W kolejnych dniach studenci organizowali akcje protestacyjne m.in.: w Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku. Do manifestacji dochodziło także w tych miastach w których nie było uczelni wyższych – Legnica, Radom.

Ostatnia akcja protestacyjna odbyła się 28.03.1968r. na Uniwersytecie Warszawskim. Tam uchwalono „Deklarację Ruchu Studenckiego”. Jego autorzy domagali się stworzenia nowej organizacji młodzieżowej, żądali zniesienia cenzury, a także proponowali powołanie specjalnego Trybunału Konstytucyjnego. Odpowiedzią na to byłą fala represji i aresztowań. Rektor UW Stanisław Turski skreślił z listy studentów 34 osoby, zaś 11 osób zawiesił w prawach studenta. Wtedy też sześć kierunków studiów, m.in.: ekonomię, filozofię, socjologię i psychologię.

Protesty środowisk akademickich stłumiono w całym kraju do końca marca 1968r. Nie znalazły one poparcia w społeczeństwie. Na terenie całego kraju w zakładach pracy utworzono tzw. masówki popierające władze i potępiające wystąpienie młodzieży akademickiej. Odbywały się one pod hasłami: „Studenci do nauki, literaci do pióra”, „Ukarać prowodyrów” oraz „Syjoniści do Syjonu”.

Wydarzenia marcowe stały się okazją do walki politycznej w kierownictwie PZPR. Jej uczestnikami byli działacze partyjni zwani „partyzantami”, zgromadzeni wokół Ministra Spraw Wewnętrznych Mieczysława Moczara. Oni walcząc o wpływy z ekipą Władysława Gomułki posługiwali się hasłami komunistycznymi i nacjonalistycznymi. Wydarzenia marcowe były dla ludzi Mieczysława Moczara okazją do pozbycia się politycznych przeciwników w PZPR i zajęcia ich miejsca.

Kolejnym skutkiem tych wydarzeń były procesy „komandosów”. W ich trakcie zapadły wysokie wyroki. Jacek Kuroń i Karol Modzelewski otrzymali po 3,5 roku więzienia, Adam Michnik 3 lata, zaś Henryk Szlajfer po 2 lata. Byli oni sądzeni z art. 22 Małego Kodeksu Karnego za „rozpowszechnianie fałszywych wiadomości, mogących wyrządzić szkodę interesom Państwa Polskiego, bądź obniżyć powagę jego organów”.

Kolejnym skutkiem wydarzeń marcowych była fala emigracji do krajów zachodnich. Z Polski wyemigrowali m.in. Leszek Kołakowski, Seweryn Blumsztajn oraz Zygmunt Bauman. W końcu „marzec 1968” stał się ważnym momentem w dziejach kształtowania się środowisk opozycyjnych w PRL. Wielu uczestników tych wydarzeń stało się znanymi uczestnikami zorganizowanej pozycji politycznej PRL. 

Strona poświęcona „wydarzeniom marcowym” www.marzec1968.pl

 

opracowała: DG

 

 

inne zakamarki



HOME